عوامل موفقیت تعویض مفصل همزمان دو زانو در خانه زانو

تعویض همزمان دو زانو، دو جراحی بزرگ در یک جلسه است. جراح باید به‌طور خاص برای همین عمل آموزش دیده باشد و به‌صورت مستمر روی آن کار کند، نه گاه‌به‌گاه. تجربه‌ی بالا یعنی تصمیم سریع‌تر و دقیق‌تر، زمان جراحی کوتاه‌تر، خونریزی کمتر و تنظیم دقیق‌تر پروتز.

شواهد علمی همین را نشان می‌دهند. در مطالعه‌ای از بیمارستان شاریته‌ی برلین، تعویض همزمانی که یک جراح پرحجم انجام داده بود، عوارضی مشابه تعویض مرحله‌ای داشت، حتی در بیماران با بیماری زمینه‌ای (ASA 3) (Kirschbaum و همکاران، ۲۰۲۳). مطالعه‌ی دیگری در یک مرکز تخصصی پرحجم هم تفاوتی در تزریق خون، عوارض بیمارستانی و بستری مجدد پیدا نکرد (Najfeld و همکاران، ۲۰۲۱).

تیم جراحی دکتر شایان توابی ثابت است: دستیاران، متخصص بیهوشی، پرستاران اسکراب و سیرکولار و کارشناسان اتاق عمل سال‌هاست با هم روی همین جراحی کار می‌کنند. هر عضو مرحله‌ی بعد را پیش از رسیدن به آن می‌داند؛ ابزار آماده است، پروتز هر دو زانو از قبل برنامه‌ریزی شده و جابه‌جایی بین زانوی اول و دوم بدون اتلاف وقت انجام می‌شود.

جراحی‌ها در بیمارستان‌های آریا و پارسیان انجام می‌شود که اتاق عمل، ریکاوری و مراقبت پس از عمل کامل دارند. هماهنگی تیم با بیمارستان، از پذیرش تا ترخیص، بخشی از ایمنی بیمار است.

شاید مهم‌ترین عامل نتایج عالی، سرعت همراه با دقت باشد. هر دقیقه کاهش زمان جراحی یعنی بیهوشی کوتاه‌تر، زمان کمتر باز ماندن زخم، خونریزی کمتر و فشار کمتر روی قلب و ریه. اما سرعت فقط وقتی ارزش دارد که دقت فدا نشود: هم‌ترازی صحیح، تعادل بافت نرم و نشست درست اجزای پروتز، عملکرد و دوام زانو را در سال‌های بعد تعیین می‌کنند. این تعادل فقط با تکرار هزاران‌باره‌ی یک جراحی استاندارد به دست می‌آید؛ همان چیزی که در ویدئوی بالا می‌بینید.

بیشترین نگرانی بیماران و همراهان، احتمال آمبولی (لخته‌ی خون در ریه) است. این نگرانی بی‌پایه نیست: مرورهای بزرگ نشان داده‌اند در جمعیت عمومی بیماران، خطر لخته در جراحی همزمان می‌تواند بیشتر از جراحی مرحله‌ای باشد (Makaram و همکاران، ۲۰۲۱). به همین دلیل در خانه زانو پیشگیری بر سه ستون است:

عفونت از جدی‌ترین عوارض تعویض مفصل است. رعایت کامل اصول استریلیزاسیون، آموزش مستمر پرسنل اتاق عمل، کنترل رفت‌وآمد و پروتکل استاندارد آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه سبب شده عفونت و سایر عوارض در تیم دکتر توابی به حداقل ممکن برسد. زمان کوتاه جراحی هم مدت باز بودن زخم را کم می‌کند. مراقبت از زخم پس از ترخیص در راهنمای مراقبت بعد از تعویض مفصل آمده است.

تعویض همزمان برای هر بیماری مناسب نیست و انتخاب درست بیمار، نتیجه را تعیین می‌کند. پیش از تصمیم بین جراحی همزمان و مرحله‌ای:

• معاینه‌ی ارتوپدی و بررسی عکس تمام‌قد اندام تحتانی برای ارزیابی آرتروز و تغییر شکل هر دو زانو
• مشاوره‌های قلب، داخلی و بیهوشی و آزمایش‌های پیش از عمل
• بررسی و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، فشار خون، کم‌خونی و بیماری‌های ریوی
• در بیمارانی که شرایط عمومی مناسب ندارند، تعویض مرحله‌ای به‌عنوان انتخاب ایمن‌تر

شواهد علمی معیارهای انتخاب بیمار را در مزایا و خطرات تعویض همزمان دو زانو بخوانید.

یکی از اقدامات اختصاصی خانه زانو، بررسی قدرت عضلانی اندام تحتانی و احتمال تنگی کانال نخاعی کمری پیش از جراحی است. دلیلش ساده است: بیمار باید بلافاصله پس از عمل راه برود و کسی که هر دو زانویش همزمان تعویض شده، برخلاف تعویض یک‌طرفه، پای سالمی برای تکیه ندارد؛ پس به قدرت عضلانی بیشتری نیاز دارد.

ضعف عضلات چهارسر و ران، یا تنگی کانال نخاعی همراه با ضعف و بی‌حسی پاها، توان‌بخشی را کند می‌کند و گاهی علائمی را توضیح می‌دهد که بیمار به زانو نسبت می‌دهد. این موارد پیش از جراحی بررسی و در صورت نیاز درمان می‌شوند و بیماران پس از درمان معمولاً کاندید مناسبی برای تعویض همزمان هستند. تمرین‌های تقویتی: ورزش‌های بعد از تعویض مفصل زانو.

رویکرد کم‌تهاجمی ساب‌واستوس

در روش معمول، تاندون عضله‌ی چهارسر برش داده می‌شود. در ساب‌واستوس، جراح از زیر عضله‌ی پهن داخلی وارد مفصل می‌شود و عضله‌ی چهارسر سالم می‌ماند. متاآنالیز ۲۰ کارآزمایی تصادفی نشان داد این رویکرد با بالا آوردن زودتر پای صاف، درد کمتر در روز اول، دامنه‌ی حرکت بهتر در هفته‌ی اول و خونریزی کمتر همراه است، بدون افزایش عفونت یا لخته (Berstock و همکاران، ۲۰۱۸؛ Wu و همکاران، ۲۰۱۸). در جراحی دوطرفه این یعنی راه‌اندازی آسان‌تر و نیاز کمتر به تزریق خون.

هم‌ترازی کینماتیک

در هم‌ترازی کینماتیک، هدف بازسازی راستای طبیعی زانوی همان بیمار است، نه تحمیل یک زاویه‌ی ثابت به همه. این کار تعادل طبیعی رباط‌ها را حفظ می‌کند و زانو حس طبیعی‌تری دارد. متاآنالیزهای جدید نتایج آن را دست‌کم برابر روش مکانیکی و دامنه‌ی حرکت را کمی بیشتر نشان داده‌اند (Migliorini و همکاران، ۲۰۲۵؛ Tian و همکاران، ۲۰۲۲). روش‌های دیگر: روش‌های نوین جراحی تعویض مفصل زانو.