بیماری‌های لگن: راهنمای جامع تشخیص و درمان از نوزادی تا سالمندی
مفصل لگن (هیپ) یکی از بزرگ‌ترین و پرکارترین مفاصل بدن است که در طول عمر انسان دستخوش طیف وسیعی از بیماری‌ها و آسیب‌ها می‌شود؛ از ناهنجاری‌های مادرزادی در دوران نوزادی گرفته تا شکستگی‌ها و فرسایش مفصلی در سالمندی. این صفحه به‌عنوان یک مرجع جامع، تمام بیماری‌های شایع لگن را به تفکیک گروه سنی معرفی می‌کند، معاینات بالینی و تصویربرداری‌های لازم برای تشخیص هر بیماری را شرح می‌دهد، معیارهای استاندارد تشخیصی و طبقه‌بندی‌های بین‌المللی را ارائه می‌کند و مسیر درمان غیرجراحی تا جراحی، از جمله انواع پروتزهای لگن و مدیریت عوارض جراحی تعویض مفصل لگن را به‌طور کامل توضیح می‌دهد. اگر با درد لگن مواجه‌اید و هنوز علت آن مشخص نیست، راهنمای تشخیص افتراقی درد لگن نقطه شروع بهتری است. این مطلب به‌عنوان صفحه مادر (Pillar Page) بخش لگن در کلینیک تخصصی خانه زانو زیر نظر دکتر توابی تدوین شده و به مرور به مقالات تخصصی‌تر هر بیماری لینک داده خواهد شد.
۱. دیسپلازی رشدی مفصل لگن (DDH) در نوزادان و شیرخواران
دیسپلازی رشدی لگن (Developmental Dysplasia of the Hip) طیفی از ناهنجاری‌های رشدی حفره استابولوم و سر استخوان ران است که از یک لگن ناپایدار و کمی شل تا دررفتگی کامل مفصل را در بر می‌گیرد. این بیماری شایع‌ترین علت ارتوپدیک نیاز به جراحی در سال اول زندگی محسوب می‌شود و در دختران، اولین فرزندان، نوزادان با زایمان بریچ (نشیمن‌گاهی) و در صورت وجود سابقه خانوادگی شیوع بیشتری دارد.
علل و عوامل خطر DDH
- سابقه خانوادگی DDH در بستگان درجه یک
- زایمان به روش بریچ (نشیمن‌گاهی)، به‌خصوص در سه‌ماهه سوم بارداری
- جنس مؤنث (به دلیل حساسیت بیشتر به هورمون‌های شل‌کننده رباط مادری مانند relaxin)
- الیگوهیدرآمنیوس (کاهش مایع آمنیوتیک) و فشردگی داخل رحمی
- قنداق کردن نادرست نوزاد با پاهای کشیده و جفت‌شده (Extension swaddling)
- تولد اول (پریمی‌گراویدا) و لگن سمت چپ (به دلیل وضعیت شایع‌تر جنین)
معاینات بالینی DDH در نوزادان
معاینه بالینی سیستماتیک لگن باید بخشی از معاینه روتین هر نوزاد در بدو تولد و ویزیت‌های ماهانه تا سن راه‌رفتن باشد:
| تست بالینی | روش انجام | یافته مثبت |
|---|---|---|
| تست اورتولانی (Ortolani) | ران در حالت خم و به آرامی به سمت بالا و بیرون فشار داده می‌شود | احساس کلیک یا جهش هنگام برگشت سر فمور به داخل حفره (Reduction) |
| تست بارلو (Barlow) | ران خم و آداکته شده و به سمت عقب فشار داده می‌شود | احساس جهش یا دررفتگی سر فمور از حفره استابولوم |
| تست گالئازی (Galeazzi) | مقایسه ارتفاع زانوها در حالت خم بودن هر دو ران و زانو | نامساوی ارتفاع زانوها به دلیل کوتاهی یک‌طرفه فمور |
| نامتقارنی چین‌های پوستی ران | مشاهده چین‌های پوستی ران و باسن از پشت و جلو | عدم تقارن یا افزایش تعداد چین‌ها در سمت مبتلا |
| محدودیت ابداکسیون ران | خم کردن ران و زانو تا ۹۰ درجه و باز کردن رو به بیرون | محدودیت ابداکسیون به کمتر از ۶۰ درجه، به‌ویژه در سنین بالای ۳ ماه |
تصویربرداری تشخیصی DDH
در نوزادان زیر شش ماه، به دلیل اینکه سر استخوان ران هنوز کاملاً استخوانی نشده، سونوگرافی لگن روش انتخابی و استاندارد طلایی تشخیص است؛ رادیوگرافی ساده در این سن به دلیل عدم کلسیفیکاسیون کافی هسته اپی‌فیز، اطلاعات دقیقی نمی‌دهد.
زاویه آلفا (α): بیانگر پوشش استخوانی سقف استابولوم است؛ مقدار طبیعی ۶۰ درجه یا بیشتر.
زاویه بتا (β): بیانگر پوشش غضروفی لبه استابولوم (لابروم) است؛ مقدار طبیعی کمتر از ۵۵ درجه.
بر اساس این دو زاویه، لگن به تیپ‌های Ia و Ib (طبیعی)، IIa (نابالغ فیزیولوژیک در سن کمتر از ۳ ماه)، IIc (مرزی، در معرض خطر)، D (شروع دررفتگی)، III و IV (دررفتگی جزئی تا کامل) طبقه‌بندی می‌شود.
در نوزادان بالای ۴ تا ۶ ماه که هسته استخوانی سر فمور ظاهر شده، رادیوگرافی لگن در حالت خوابیده به پشت (AP Pelvis) انجام می‌شود و با استفاده از خطوط راهنمای زیر بررسی می‌گردد:
- خط هیلگن‌راینر (Hilgenreiner Line): خط افقی عبوری از کارتیلاژ تری‌رادیت هر دو طرف
- خط پرکین (Perkin Line): خط عمود بر خط هیلگن‌راینر از لبه خارجی استابولوم
- شاخص استابولار (Acetabular Index): زاویه بین سقف استابولوم و خط هیلگن‌راینر؛ طبیعی زیر ۲۵ تا ۳۰ درجه بسته به سن
- خط شنتون (Shenton’s Line): قوس پیوسته بین لبه تحتانی گردن فمور و لبه فوقانی سوراخ ابتوراتور؛ شکستگی این خط نشانه دررفتگی است
درمان DDH
- ۰ تا ۶ ماهگی: بریس پاولیک (Pavlik Harness) که ران را در وضعیت خم و باز نگه می‌دارد و در بیش از ۹۰٪ موارد لگن‌های ناپایدار یا دیسپلاستیک را با موفقیت اصلاح می‌کند. پایش هفتگی با سونوگرافی الزامی است.
- ۶ تا ۱۸ ماهگی یا شکست بریس پاولیک: ردوکسیون بسته (Closed Reduction) تحت بیهوشی همراه با آرتروگرافی و گچ‌گیری اسپایکا (Hip Spica Cast) به مدت معمولاً ۱۲ هفته
- بالای ۱۸ ماه یا شکست ردوکسیون بسته: ردوکسیون باز جراحی (Open Reduction) با یا بدون استئوتومی لگن (استئوتومی سالتر، پمبرتون یا دگا) و/یا استئوتومی کوتاه‌کننده فمور در موارد دررفتگی شدید
- کودکان بزرگ‌تر و بزرگسالان با دیسپلازی باقی‌مانده: استئوتومی پری‌استابولار برنس (PAO – Periacetabular Osteotomy) برای بازآرایی حفره استابولوم و توزیع مجدد بار مفصلی
۲. سینوویت گذرای لگن (Transient Synovitis)
سینوویت گذرا شایع‌ترین علت لنگش و درد حاد لگن در کودکان ۳ تا ۸ ساله است و به‌صورت التهاب خودمحدودشونده غشای سینوویال مفصل، معمولاً به دنبال یک عفونت ویروسی تنفسی خفیف چند روز تا دو هفته قبل، بروز می‌کند. این بیماری کاملاً خوش‌خیم است اما مهم‌ترین چالش بالینی آن، افتراق از آرتریت سپتیک لگن است که یک اورژانس ارتوپدی محسوب می‌شود.
علائم بالینی و معاینه
- شروع ناگهانی لنگش یا امتناع از راه رفتن، معمولاً بدون تب یا با تب خفیف زیر ۳۸.۵ درجه
- درد در ناحیه کشاله ران، ران یا حتی زانو (درد ارجاعی)
- محدودیت خفیف تا متوسط دامنه حرکتی، به‌ویژه چرخش داخلی ران
- وضعیت آسایش‌بخش مفصل: ران در حالت خم، چرخش خارجی و ابداکسیون خفیف نگه داشته می‌شود تا حجم داخل مفصلی کاهش یابد
۱) عدم توانایی تحمل وزن روی اندام مبتلا
۲) تب بالای ۳۸.۵ درجه سانتی‌گراد
۳) سرعت رسوب گلبول قرمز (ESR) بالای ۴۰ میلی‌متر در ساعت
۴) شمارش گلبول سفید خون بالای ۱۲۰۰۰ در میکرولیتر
وجود صفر معیار احتمال آرتریت سپتیک را به کمتر از ۲٪ و وجود هر چهار معیار آن را به بیش از ۹۹٪ می‌رساند. در نسخه‌های به‌روزشده، CRP بالای ۲۰ میلی‌گرم در لیتر نیز به‌عنوان معیار پنجم افزوده شده است.
تصویربرداری و اقدامات تشخیصی
- سونوگرافی لگن: حساس‌ترین روش برای تشخیص افیوژن (تجمع مایع) داخل مفصلی
- رادیوگرافی لگن: جهت رد سایر تشخیص‌های افتراقی مانند پرتس یا اسلیپ اپی‌فیز
- آزمایش خون شامل CRP، ESR و شمارش گلبول سفید
- در صورت شک بالینی بالا به آرتریت سپتیک، آسپیراسیون مفصل تحت هدایت سونوگرافی و آنالیز مایع مفصلی (شمارش سلولی، گرم، کشت) ضروری است
درمان
درمان سینوویت گذرا محافظه‌کارانه و شامل استراحت نسبی، محدودیت فعالیت‌های تحمل وزن به مدت چند روز و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) است. علائم معمولاً طی ۷ تا ۱۰ روز به‌طور کامل برطرف می‌شود. عود بیماری در حدود ۴ تا ۱۷ درصد موارد گزارش شده و در صورت تداوم علائم بیش از دو هفته، بررسی جهت رد بیماری پرتس ضروری است.
۳. بیماری لگ-کالوه-پرتس (Legg-Calvé-Perthes Disease)
بیماری پرتس یک نکروز ایسکمیک ایدیوپاتیک (بدون علت مشخص) هسته استخوانی سر فمور در کودکان است که معمولاً در بازه سنی ۴ تا ۸ سال و با غلبه چشمگیر در پسران (نسبت تقریبی ۴ به ۱) رخ می‌دهد. اختلال موقت خون‌رسانی به اپی‌فیز سر فمور منجر به مرگ سلول‌های استخوانی، نرم شدن و در نهایت خطر تغییر شکل (کلاپس و صاف‌شدگی) سر فمور می‌شود که در صورت عدم مدیریت صحیح، به آرتروز زودرس لگن در بزرگسالی منجر خواهد شد.
مراحل بیماری (طبقه‌بندی واترستون-کاترال / وایبرگ)
| مرحله | ویژگی رادیوگرافیک |
|---|---|
| مرحله اولیه (Initial) | کاهش اندازه هسته اپی‌فیز، افزایش تراکم استخوانی و پهن‌شدن فضای مفصلی |
| مرحله فراگمانتاسیون (Fragmentation) | قطعه‌قطعه‌شدن ظاهری اپی‌فیز با نواحی متناوب تراکم و شفافیت استخوانی |
| مرحله بازسازی (Reossification) | شکل‌گیری استخوان جدید و بازگشت تدریجی تراکم طبیعی |
| مرحله بهبودی (Healed) | شکل نهایی سر فمور مشخص می‌شود؛ از کروی طبیعی تا صاف و قارچی‌شکل (Coxa Magna/Plana) |
طبقه‌بندی‌های مهم پیش‌آگهی
- طبقه‌بندی ستون خارجی هرینگ (Herring Lateral Pillar): بر اساس میزان کلاپس ستون خارجی اپی‌فیز در تصویر AP به سه گروه A (بدون کلاپس)، B (کلاپس کمتر از ۵۰٪) و C (کلاپس بیش از ۵۰٪) تقسیم می‌شود و مهم‌ترین شاخص پیش‌آگهی و تصمیم‌گیری درمانی است
- طبقه‌بندی کاترال (Catterall): بر اساس درصد درگیری اپی‌فیز به چهار گروه یک تا چهار
- سن شروع بیماری: شروع در سنین زیر ۶ سال پیش‌آگهی بهتری نسبت به شروع بالای ۸ سال دارد
علائم و معاینه بالینی
- لنگش بدون درد یا با درد خفیف که به‌تدریج و پیشرونده ظاهر می‌شود (برخلاف شروع حاد سینوویت گذرا)
- درد کشاله ران، ران قدامی یا زانو که با فعالیت تشدید می‌شود
- محدودیت دامنه حرکتی، به‌خصوص ابداکسیون و چرخش داخلی ران
- آتروفی خفیف عضلات ران در موارد پیشرفته و طولانی‌مدت
تصویربرداری تشخیصی
- رادیوگرافی لگن در دو نمای AP و فراگ لاترال (Frog-leg lateral) پایه‌ای‌ترین ابزار تشخیص و پیگیری است
- MRI لگن با یا بدون کنتراست جهت تشخیص زودهنگام (پیش از تغییرات رادیوگرافیک) و ارزیابی دقیق میزان و الگوی نکروز
- اسکن استخوان (Bone Scan) با تکنسیوم در موارد مشکوک اولیه که رادیوگرافی هنوز طبیعی است
درمان بیماری پرتس
اصل کلی درمان «کانتینمنت» (Containment) یا مهار سر فمور نرم‌شده داخل حفره استابولوم است تا سر فمور در حین بازسازی، شکل کروی خود را در قالب استابولوم حفظ کند.
- موارد خفیف (سن کم، ستون خارجی A، درگیری کم): مشاهده و پیگیری دوره‌ای، فیزیوتراپی برای حفظ دامنه حرکتی و محدودیت فعالیت‌های پرفشار
- موارد متوسط (ستون خارجی B، سن ۶ تا ۸ سال): کانتینمنت غیرجراحی با بریس ابداکشن یا در صورت محدودیت شدید حرکتی، گچ‌گیری پترای (Petrie Cast)
- موارد شدید (ستون خارجی B/C در سن بالای ۸ سال، ساب‌لوکساسیون سر فمور): کانتینمنت جراحی شامل استئوتومی واروس فمور و/یا استئوتومی لگن (سالتر یا شلف)
- موارد پیشرفته بزرگسالی با تغییر شکل باقی‌مانده (Coxa Magna/Plana) و درد مزمن: استئوتومی اصلاحی، اصلاح ایمپینجمنت فمورواستابولار و در نهایت در صورت آرتروز شدید، تعویض مفصل لگن
۴. لغزش اپی‌فیز سر فمور یا اسلیپ (SCFE – Slipped Capital Femoral Epiphysis)
اسلیپ یکی از شایع‌ترین بیماری‌های لگن در نوجوانان (معمولاً ۱۰ تا ۱۶ سال) است که در آن صفحه رشد (فیز) سر فمور به دلیل ضعف مکانیکی ناشی از رشد سریع و تغییرات هورمونی بلوغ، دچار لغزش (جابه‌جایی) نسبت به گردن فمور می‌شود؛ سر استخوان در حفره استابولوم باقی می‌ماند اما گردن فمور نسبت به آن به سمت بالا و جلو می‌چرخد و در واقع سر به سمت پایین و عقب (پوستریور و اینفریور) جابه‌جا می‌شود.
علل و عوامل خطر
- چاقی و اضافه‌وزن (شایع‌ترین و مهم‌ترین عامل خطر، به دلیل افزایش نیروی برشی روی صفحه رشد)
- جهش رشد سریع دوران بلوغ
- اختلالات آندوکرین مانند کم‌کاری تیروئید، کمبود هورمون رشد و بیماری‌های کلیوی مزمن (به‌ویژه در کودکان با سن غیرمعمول یا وزن کمتر از حد انتظار)
- جنس مذکر و نژاد آفریقایی‌تبار
- سابقه پرتونگاری یا رادیوتراپی ناحیه لگن
طبقه‌بندی‌های اسلیپ
| نوع طبقه‌بندی | دسته‌ها و توضیح |
|---|---|
| بر اساس زمان و ثبات بالینی (Loder) | پایدار (Stable): بیمار قادر به راه رفتن با یا بدون عصا | ناپایدار (Unstable): بیمار قادر به تحمل وزن حتی با کمک نیست؛ ریسک نکروز آواسکولار بسیار بالاتر |
| بر اساس مدت علائم | حاد (کمتر از ۳ هفته) | مزمن (بیش از ۳ هفته، شایع‌ترین نوع) | حاد روی مزمن (Acute on Chronic) |
| شدت لغزش (بر اساس درصد جابه‌جایی سر نسبت به گردن در رادیوگرافی) | خفیف: کمتر از ۳۳٪ | متوسط: ۳۳ تا ۵۰٪ | شدید: بیش از ۵۰٪ |
معاینه بالینی
- لنگش و درد کشاله ران یا درد ارجاعی به ران داخلی و زانو (که گاه باعث تشخیص اشتباه به‌عنوان مشکل زانو می‌شود)
- علامت درگی (Drehmann Sign): هنگام خم کردن غیرفعال ران، ران به‌طور غیرارادی دچار چرخش خارجی و ابداکسیون می‌شود
- محدودیت چرخش داخلی ران در وضعیت خم‌شده، شایع‌ترین یافته معاینه
- در موارد ناپایدار، بیمار قادر به تحمل وزن روی اندام مبتلا نیست
تصویربرداری
- رادیوگرافی لگن AP و فراگ لاترال یا نمای Klein (خط کلاین): در نمای AP، خط کلاین که در امتداد لبه فوقانی گردن فمور رسم می‌شود باید بخشی از اپی‌فیز را قطع کند؛ عدم قطع این خط با اپی‌فیز (Trethowan Sign) نشانه اسلیپ خفیف است
- در اسلیپ‌های خفیف که رادیوگرافی ساده مشکوک اما غیرقطعی است، MRI لگن حساس‌ترین روش برای تشخیص ادم صفحه رشد و اسلیپ‌های پره‌رادیوگرافیک (Pre-slip) است
- بررسی همیشگی لگن مقابل الزامی است زیرا در ۲۰ تا ۴۰ درصد موارد، درگیری دوطرفه (همزمان یا متعاقب) رخ می‌دهد
درمان اسلیپ
اسلیپ یک اورژانس نسبی ارتوپدی است و تشخیص آن نیازمند ممنوعیت فوری تحمل وزن تا زمان جراحی است تا از پیشرفت لغزش جلوگیری شود.
- پین‌گذاری این‌سیتو (In-situ Pinning): استاندارد طلایی درمان اکثر موارد اسلیپ پایدار خفیف تا متوسط؛ ثابت‌سازی صفحه رشد با یک پیچ کانولیتد از گردن به داخل اپی‌فیز بدون تلاش برای ردوکسیون کامل (به دلیل ریسک بالای نکروز آواسکولار در صورت ردوکسیون اجباری)
- پین‌گذاری پروفیلاکتیک لگن مقابل: در بیماران با ریسک بالای درگیری دوطرفه (اختلالات متابولیک، سن پایین) گاه به‌صورت پیشگیرانه انجام می‌شود
- اسلیپ‌های ناپایدار: جراحی اورژانسی با ردوکسیون ملایم و پین‌گذاری؛ ریسک نکروز آواسکولار در این گروه تا ۴۰ تا ۵۰ درصد گزارش شده است
- اسلیپ‌های شدید یا مزمن با تغییر شکل باقی‌مانده: استئوتومی اصلاحی گردن یا بین‌تروکانتریک فمور پس از جوش خوردن صفحه رشد
- عارضه ایمپینجمنت پس از اسلیپ: در بسیاری از بیماران، تغییر شکل باقی‌مانده گردن فمور منجر به ایمپینجمنت فمورواستابولار (FAI) نوع کم (Cam) در بزرگسالی و نیاز به جراحی اصلاحی اضافی می‌شود
۵. ایمپینجمنت فمورواستابولار (FAI) در بزرگسالان جوان
ایمپینجمنت فمورواستابولار به برخورد مکانیکی غیرطبیعی بین گردن فمور و لبه استابولوم حین حرکات لگن، به‌ویژه خم شدن و چرخش داخلی، گفته می‌شود که در بلندمدت باعث آسیب لابروم و غضروف مفصلی و آرتروز زودرس می‌شود. این بیماری در دو نوع اصلی کم (Cam – تغییر شکل گردن فمور)، پینسر (Pincer – پوشش بیش‌ازحد استابولوم) و نوع مختلط طبقه‌بندی می‌شود.
تصویربرداری شامل رادیوگرافی لگن (بررسی زاویه آلفا و علامت کراس‌اوور برای پینسر) و MRI آرتروگرافی لگن جهت ارزیابی دقیق پارگی لابروم است. درمان اولیه فیزیوتراپی و اصلاح فعالیت است و در موارد مقاوم، آرتروسکوپی لگن جهت اصلاح تغییر شکل استخوانی و ترمیم لابروم انجام می‌شود. توضیحات تکمیلی این بیماری در مقاله اختصاصی آسیب‌های ورزشی لگن و زانو ارائه شده است.
۶. نکروز آواسکولار سر فمور (AVN / Osteonecrosis)
نکروز آواسکولار سر فمور (که با نام‌های استئونکروز یا AVN نیز شناخته می‌شود) به مرگ سلول‌های استخوانی سر فمور به دلیل اختلال خون‌رسانی گفته می‌شود. این بیماری معمولاً در بزرگسالان ۳۰ تا ۵۰ ساله رخ می‌دهد و در صورت عدم تشخیص و درمان زودهنگام، به کلاپس سر فمور و آرتروز شدید مفصل لگن منجر می‌شود که نیازمند تعویض مفصل در سنین جوانی خواهد بود.
علل ایجاد نکروز آواسکولار سر فمور
- مصرف کورتیکواستروئید: شایع‌ترین علت غیرتروماتیک، به‌ویژه در دوزهای بالا و مصرف طولانی‌مدت (مانند بیماران پیوند عضو، لوپوس، بیماری‌های ریوی)
- مصرف الکل زیاد و مزمن: دومین علت شایع غیرتروماتیک
- ترومای قبلی: شکستگی گردن فمور یا دررفتگی لگن که موجب آسیب عروق تغذیه‌کننده سر فمور می‌شود
- بیماری‌های انعقادی و ترومبوفیلی (افزایش انعقاد‌پذیری خون)
- بیماری سلول داسی‌شکل (Sickle Cell Disease)
- بیماری دکامپرسیون (Caisson Disease) در غواصان و کارگران فشار بالا
- بیماری گوچر (Gaucher)، پانکراتیت، رادیوتراپی لگن، شیمی‌درمانی
- ایدیوپاتیک (بدون علت مشخص) در حدود ۲۰ تا ۴۰ درصد موارد
علائم بالینی
درد کشاله ران که ابتدا با فعالیت و در مراحل پیشرفته حتی در حالت استراحت و شب‌ها ظاهر می‌شود، محدودیت دامنه حرکتی به‌خصوص چرخش داخلی، و لنگش از شایع‌ترین یافته‌ها هستند. در حدود ۳۵ تا ۸۰ درصد موارد، بیماری به‌صورت دوطرفه بروز می‌کند، بنابراین بررسی لگن مقابل همیشه ضروری است.
طبقه‌بندی فیکات و آرلت (Ficat and Arlet Staging)
| مرحله | یافته‌های رادیوگرافی و بالینی |
|---|---|
| مرحله ۰ | رادیوگرافی و علائم طبیعی؛ تشخیص فقط با MRI یا بیوپسی امکان‌پذیر است |
| مرحله I | رادیوگرافی طبیعی یا تغییرات خفیف اسکلروتیک؛ MRI ادم مغز استخوان و خط نکروز را نشان می‌دهد |
| مرحله II | تغییرات اسکلروتیک و کیستیک مشخص در سر فمور بدون کلاپس؛ خط مشخصه Crescent Sign ممکن است دیده شود |
| مرحله III | کلاپس زیرغضروفی سر فمور (Crescent Sign مشخص) اما بدون صاف‌شدگی کامل کانتور سر |
| مرحله IV | کلاپس کامل سر فمور، باریک‌شدگی فضای مفصلی و آرتروز ثانویه استابولوم |
تصویربرداری تشخیصی
- رادیوگرافی لگن AP و فراگ لاترال: در مراحل اولیه اغلب طبیعی است
- MRI لگن بدون کنتراست: حساس‌ترین و استاندارد طلایی روش تشخیص زودهنگام؛ علامت مشخصه «Double Line Sign» (خط دوگانه با سیگنال کم در خارج و سیگنال بالا در داخل در تصاویر T2) بسیار اختصاصی است
- سی‌تی اسکن: جهت ارزیابی دقیق میزان کلاپس زیرغضروفی پیش از جراحی حفظ سر فمور
درمان نکروز آواسکولار سر فمور
انتخاب روش درمانی وابسته به مرحله بیماری، وسعت درگیری (بر اساس درصد سطح سر فمور درگیر) و سن بیمار است.
- درمان دارویی و محافظه‌کارانه: محدودیت تحمل وزن، بیس‌فسفونات‌ها (جهت کاهش سرعت کلاپس)، داروهای ضددرد و فیزیوتراپی؛ عمدتاً در مراحل ۰ و I با وسعت کم کاربرد دارد و پاسخ محدود است
- کور دکامپرشن (Core Decompression): روش اصلی حفظ مفصل در مراحل I و II پیش از کلاپس؛ با ایجاد یک یا چند کانال از گردن به داخل ناحیه نکروزه سر فمور، فشار داخل استخوانی کاهش یافته، جریان خون بهبود می‌یابد و گاه با پیوند استخوانی، فاکتورهای رشد یا سلول‌های بنیادی مغز استخوان تقویت می‌شود
- استئوتومی چرخشی یا واروس/والگوس فمور: در بیماران جوان با ناحیه نکروز محدود، جهت خارج کردن سطح آسیب‌دیده از ناحیه تحمل وزن اصلی
- گرافت استخوانی واسکولاریزه (فیبولا) یا غیرواسکولاریزه: در مراکز تخصصی جهت حمایت مکانیکی و تحریک بازسازی استخوانی
- تعویض مفصل لگن (آرتروپلاستی): درمان استاندارد در مراحل III و IV با کلاپس یا آرتروز ثانویه؛ در بیماران جوان با فعالیت بالا و انتظار طول عمر پروتز بیشتر، انتخاب پروتزهای با سطح تماس سرامیک-سرامیک با نرخ سایش پایین‌تر ترجیح داده می‌شود
۷. آرتروز و بیماری‌های دژنراتیو مفصل لگن (Hip Osteoarthritis)
آرتروز لگن شایع‌ترین علت درد مزمن و از دست رفتن عملکرد مفصل لگن در سنین میانسالی و سالمندی است که طی آن غضروف مفصلی به‌تدریج فرسوده شده و منجر به باریک‌شدگی فضای مفصلی، تشکیل استئوفیت (خارهای استخوانی) و تغییر شکل مفصل می‌شود. آرتروز لگن می‌تواند اولیه (بدون علت زمینه‌ای مشخص، وابسته به سن) یا ثانویه به بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیسپلازی رشدی درمان‌نشده، FAI، پرتس، اسلیپ، AVN یا تروما باشد.
علائم بالینی
- درد کشاله ران که با فعالیت تشدید و با استراحت بهتر می‌شود؛ در مراحل پیشرفته درد شبانه و در حالت استراحت نیز بروز می‌کند
- خشکی صبحگاهی مفصل به مدت کمتر از ۳۰ دقیقه (برخلاف آرتریت‌های التهابی)
- محدودیت پیشرونده دامنه حرکتی، به‌ویژه چرخش داخلی و باز کردن ران (Extension)
- لنگش آنتالژیک (به دلیل درد) و در موارد پیشرفته لنگش ترندلنبرگ به دلیل ضعف عضلات ابداکتور
- کوتاهی عملکردی اندام مبتلا در موارد پیشرفته
طبقه‌بندی رادیوگرافیک کلگرن-لارنس (Kellgren-Lawrence) برای آرتروز لگن
| گرید | یافته‌های رادیوگرافی |
|---|---|
| گرید ۰ | بدون یافته آرتروزی |
| گرید ۱ | باریک‌شدگی مشکوک فضای مفصلی، احتمال استئوفیت خفیف |
| گرید ۲ | استئوفیت مشخص، باریک‌شدگی خفیف احتمالی فضای مفصلی |
| گرید ۳ | استئوفیت‌های متعدد متوسط، باریک‌شدگی مشخص فضای مفصلی، اسکلروز خفیف زیرغضروفی |
| گرید ۴ | باریک‌شدگی شدید یا از بین رفتن کامل فضای مفصلی، اسکلروز شدید زیرغضروفی و تغییر شکل سر و حفره استابولوم |
تصویربرداری و ارزیابی
- رادیوگرافی لگن ایستاده AP و لاترال، استاندارد اصلی تشخیص و پیگیری آرتروز
- MRI در موارد نیاز به افتراق از سایر علل درد لگن یا ارزیابی همزمان لابروم و غضروف در بیماران کاندید جراحی حفظ مفصل
- آزمایش‌های خون (ESR، CRP، RF، ANA) در صورت شک به آرتریت‌های التهابی مانند روماتوئید یا آنکیلوزان اسپوندیلیت به‌عنوان تشخیص افتراقی
درمان غیرجراحی آرتروز لگن
- آموزش بیمار، کاهش وزن و اصلاح سبک زندگی و فعالیت‌های پرفشار
- فیزیوتراپی و تقویت عضلات اطراف لگن (به‌ویژه ابداکتورها)
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) و استامینوفن
- استفاده از عصا در سمت مقابل مفصل مبتلا جهت کاهش نیروی وارد بر مفصل
- تزریقات داخل مفصلی کورتیکواستروئید، اسید هیالورونیک (ویسکوساپلیمنتیشن)، پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) و در موارد منتخب سلول‌های بنیادی، که جزئیات کامل آن در مقاله تزریقات داخل مفصلی لگن و زانو ارائه شده است
در صورت شکست درمان غیرجراحی و کاهش شدید کیفیت زندگی بیمار، تعویض مفصل لگن (آرتروپلاستی توتال) که در بخش‌های بعدی این صفحه به‌طور کامل شرح داده شده، درمان قطعی و بسیار موفق آرتروز پیشرفته لگن است.
۸. شکستگی‌های لگن در سالمندان (Hip Fractures)
شکستگی لگن یکی از شایع‌ترین و خطرناک‌ترین آسیب‌های ارتوپدیک در سالمندان است که معمولاً به دنبال زمین‌خوردگی از ارتفاع کم روی زمینه پوکی استخوان رخ می‌دهد و با نرخ مرگ‌ومیر یک‌ساله قابل‌توجه (۱۵ تا ۳۰ درصد در برخی مطالعات) همراه است؛ به همین دلیل مدیریت سریع و جراحی زودهنگام (ترجیحاً ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت) نقش حیاتی در کاهش عوارض دارد.
انواع شکستگی بر اساس محل آناتومیک
- شکستگی گردن فمور (Femoral Neck Fracture – داخل کپسولی): در ناحیه زیر سر فمور و داخل کپسول مفصلی رخ می‌دهد و به دلیل آسیب احتمالی عروق تغذیه‌کننده سر فمور (شریان سیرکومفلکس داخلی)، ریسک بالای نکروز آواسکولار و عدم جوش خوردن دارد
- شکستگی اینترتروکانتریک (Intertrochanteric Fracture – خارج کپسولی): بین تروکانتر بزرگ و کوچک فمور و خارج از کپسول مفصلی است؛ خون‌رسانی بهتری دارد و ریسک نکروز آواسکولار در آن بسیار کمتر است اما از نظر مکانیکی ناپایدارتر بوده و خونریزی بیشتری ایجاد می‌کند
- شکستگی ساب‌تروکانتریک (Subtrochanteric Fracture): بلافاصله زیر تروکانتر کوچک، معمولاً در اثر تروماهای پرانرژی یا در بیماران با پوکی استخوان شدید و گاه مرتبط با مصرف طولانی‌مدت بیس‌فسفونات‌ها
طبقه‌بندی گاردن برای شکستگی گردن فمور (Garden Classification)
| نوع گاردن | توضیح | ریسک نکروز آواسکولار |
|---|---|---|
| تیپ I | شکستگی ناقص یا فشاری (Valgus impacted)، پایدار | کم |
| تیپ II | شکستگی کامل بدون جابه‌جایی | کم تا متوسط |
| تیپ III | شکستگی کامل با جابه‌جایی نسبی (Partial displacement) | بالا |
| تیپ IV | شکستگی کامل با جابه‌جایی کامل (Complete displacement) | بسیار بالا |
در عمل بالینی، طبقه‌بندی گاردن اغلب به دو گروه ساده‌شده «بدون جابه‌جایی» (گاردن I و II) و «با جابه‌جایی» (گاردن III و IV) تقسیم می‌شود که مستقیماً روی انتخاب روش جراحی تأثیر می‌گذارد.
معاینه بالینی و تصویربرداری
- اندام مبتلا معمولاً در حالت کوتاه‌شده و چرخش خارجی مشاهده می‌شود
- درد شدید کشاله ران با هرگونه تلاش برای حرکت یا تحمل وزن؛ ناتوانی کامل در راه رفتن
- رادیوگرافی لگن AP و لاترال گردن فمور، تشخیص اولیه و اصلی است
- در صورت شک بالینی بالا با رادیوگرافی طبیعی (شکستگی مخفی یا Occult)، MRI لگن حساس‌ترین روش تشخیص است؛ سی‌تی اسکن جایگزین در صورت عدم دسترسی به MRI
درمان شکستگی‌های گردن فمور
- بیماران جوان یا شکستگی بدون جابه‌جایی (گاردن I و II): فیکساسیون داخلی با پیچ‌های کانولیتد چندگانه یا سیستم DHS (Dynamic Hip Screw) جهت حفظ سر فمور طبیعی
- بیماران مسن (معمولاً بالای ۶۵ تا ۷۰ سال) با شکستگی جابه‌جاشده (گاردن III و IV): با توجه به ریسک بسیار بالای نکروز آواسکولار و عدم جوش‌خوردگی، آرتروپلاستی (همی‌آرتروپلاستی یا تعویض کامل مفصل) درمان استاندارد است، نه فیکساسیون داخلی
- انتخاب همی‌آرتروپلاستی در برابر تعویض کامل مفصل (THA): در سالمندان با فعالیت پایین و کم‌تحرک، همی‌آرتروپلاستی (تعویض تنها سر فمور) کافی است؛ در سالمندان فعال، مستقل و بدون آرتروز قبلی، تعویض کامل مفصل نتایج عملکردی بهتری در بلندمدت دارد
درمان شکستگی‌های اینترتروکانتریک و ساب‌تروکانتریک
- DHS (Dynamic/Sliding Hip Screw): برای الگوهای پایدار شکستگی اینترتروکانتریک
- میخ داخل مدولاری لگن (Cephalomedullary Nail / PFN, Gamma Nail): استاندارد درمان الگوهای ناپایدار اینترتروکانتریک و اکثر شکستگی‌های ساب‌تروکانتریک، به دلیل مزیت بیومکانیکی بازوی اهرم کوتاه‌تر
- در تمامی بیماران سالمند با شکستگی لگن، مدیریت چندتخصصی همراه با غربالگری و درمان پوکی استخوان (کلسیم، ویتامین D، بیس‌فسفونات‌ها یا دنوسوماب) جهت پیشگیری از شکستگی مجدد ضروری است
۹. تعویض مفصل لگن (Total Hip Arthroplasty) و انواع پروتزها
تعویض مفصل لگن یکی از موفق‌ترین اعمال جراحی ارتوپدی در تاریخ پزشکی محسوب می‌شود که طی آن سطوح فرسوده یا آسیب‌دیده سر فمور و حفره استابولوم با اجزای مصنوعی جایگزین می‌شود. انتخاب نوع پروتز، جنس سطوح مفصلی و روش فیکساسیون بر اساس سن، سطح فعالیت، کیفیت استخوان و ریسک‌های اختصاصی هر بیمار تعیین می‌شود.
اجزای اصلی پروتز لگن
- کاپ استابولار (Acetabular Cup): جایگزین حفره استابولوم، معمولاً از جنس تیتانیوم با پوشش تخلخل‌دار جهت رشد استخوان (Press-fit) یا با سیمان استخوانی
- لاینر (Liner): سطح داخلی کاپ که با سر فمور مفصل می‌شود؛ از جنس پلی‌اتیلن با اتصال عرضی بالا (Highly Cross-linked Polyethylene) یا سرامیک
- سر فمور (Femoral Head): از جنس فلز (کروم-کبالت)، سرامیک یا در گذشته اکسینیوم؛ در سایزهای استاندارد ۲۸ تا ۳۶ میلی‌متر یا سرهای بزرگ‌تر جهت افزایش پایداری
- ساقه فمور (Femoral Stem): داخل کانال مدولاری فمور جایگذاری شده و می‌تواند سیمانی یا بدون سیمان (Press-fit) باشد
طبقه‌بندی پروتزهای لگن بر اساس سطح تماس (Bearing Surface)
| نوع تماس | ویژگی‌ها | کاربرد اصلی |
|---|---|---|
| فلز روی پلی‌اتیلن (MoP) | متداول‌ترین و کم‌هزینه‌ترین نوع؛ نرخ سایش قابل‌قبول با پلی‌اتیلن نسل جدید | بیماران مسن‌تر با سطح فعالیت متوسط |
| سرامیک روی پلی‌اتیلن (CoP) | کاهش سایش نسبت به فلز روی پلی به دلیل سختی و صافی بالای سرامیک | بیماران با سطح فعالیت متوسط تا بالا |
| سرامیک روی سرامیک (CoC) | کمترین نرخ سایش در بلندمدت؛ مناسب بیماران جوان با امید طول عمر پروتز بالا؛ خطر نادر اما مطرح صدای اسکوییک (Squeaking) و شکنندگی نسبی | بیماران جوان و پرتحرک با انتظار طول عمر بالای پروتز |
| فلز روی فلز (MoM) | امروزه به دلیل ریسک آزادسازی یون‌های فلزی و متالوزیس، مصرف آن به‌شدت محدود شده است | کاربرد بسیار محدود، عمدتاً تاریخی |
انواع پروتز بر اساس نوع کاربرد بالینی
- پروتز پرایمری (Primary Prosthesis): استاندارد جراحی اول تعویض مفصل لگن در بیماران بدون شکستگی استخوانی قابل‌توجه یا نقص استخوانی، شامل کاپ استابولار استاندارد، ساقه استاندارد و سر فمور معمولی
- پروتز دوگانه حرکتی (Dual Mobility): شامل یک سر پلی‌اتیلنی متحرک داخل کاپ فلزی که خود نیز حول یک سر فلزی کوچک‌تر می‌چرخد؛ دامنه حرکتی و پایداری بیشتری فراهم می‌کند و به‌طور اختصاصی در بیماران با ریسک بالای دررفتگی (سالمندان، بیماری‌های عصبی-عضلانی، شکستگی گردن فمور) کاربرد گسترده‌ای یافته است
- پروتز کانسترین (Constrained Liner): لاینر مخصوصی که سر فمور را مکانیکی درون کاپ قفل می‌کند و از دررفتگی جلوگیری می‌کند؛ در بیماران با دررفتگی‌های مکرر و راجعه (Recurrent Instability)، نارسایی عضلات ابداکتور، بیماری‌های عصبی-عضلانی شدید یا در تجدیدنظر (Revision) با ریسک بسیار بالای ناپایداری استفاده می‌شود. عیب اصلی آن انتقال نیروی بیشتر به سطح فیکساسیون کاپ استابولار و ریسک نسبتاً بالاتر شل‌شدگی کاپ در بلندمدت است
- پروتزهای تجدیدنظر یا ریویژن (Revision Prosthesis): شامل ساقه‌های بلندتر و اگمنت‌ها یا کیج‌های استابولار جهت جبران نقص استخوانی در جراحی‌های تجدیدنظر پس از شل‌شدگی، شکستگی پری‌پروتزی یا عفونت
- پروتزهای تومورال یا مگاپروتز (Megaprosthesis): در موارد نقص استخوانی گسترده ناشی از تومور یا جراحی‌های چندمرحله‌ای پیچیده
رویکردهای جراحی تعویض مفصل لگن
| رویکرد | ویژگی |
|---|---|
| خلفی (Posterior/Posterolateral) | پرکاربردترین رویکرد جهانی؛ دید عالی از استابولوم؛ نیازمند ترمیم دقیق کپسول و عضلات چرخاننده خارجی جهت کاهش ریسک دررفتگی خلفی |
| قدامی مستقیم (Direct Anterior – DAA) | عبور بین عضلات بدون برش عضلانی (Intermuscular)؛ بهبودی سریع‌تر اولیه و ریسک کمتر دررفتگی؛ منحنی یادگیری جراح طولانی‌تر |
| جانبی (Direct Lateral / Hardinge) | دید خوب و پایداری بالا اما با برش بخشی از عضله گلوتئوس مدیوس و ریسک لنگش پس از عمل |
| فوقانی خلفی (SuperPATH) | رویکرد کم‌تهاجمی حفظ کپسول با ابزار اختصاصی؛ کاربرد محدودتر و وابسته به تجربه جراح |
۱۰. عوارض جراحی تعویض مفصل لگن
با وجود نرخ موفقیت بالای آرتروپلاستی لگن، مانند هر جراحی بزرگ ارتوپدی، طیفی از عوارض حین و پس از عمل ممکن است رخ دهد که تشخیص زودهنگام و مدیریت صحیح آن‌ها نقش کلیدی در نتیجه نهایی درمان دارد.
۱۰.۱. عفونت پروتز مفصل لگن (Periprosthetic Joint Infection – PJI)
عفونت پروتز یکی از جدی‌ترین و پرهزینه‌ترین عوارض تعویض مفصل است که در حدود ۱ تا ۲ درصد جراحی‌های اولیه و درصد بالاتری از جراحی‌های تجدیدنظر رخ می‌دهد. عفونت می‌تواند حاد (ظرف چند هفته اول پس از عمل یا به دنبال انتشار خونی میکروب از یک کانون عفونی دیگر در بدن) یا مزمن (تظاهر تأخیری با بیوفیلم باکتریایی روی سطح پروتز) باشد.
عوامل خطر عفونت پروتز
- دیابت کنترل‌نشده و چاقی شدید
- بیماری‌های خودایمنی و مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی یا کورتیکواستروئید
- سابقه جراحی قبلی روی همان مفصل
- عفونت فعال دندانی، ادراری یا پوستی همزمان با جراحی
- سیگار کشیدن و سوءتغذیه
معیارهای تشخیصی عفونت پروتز
معیارهای اصلی (هرکدام به‌تنهایی تشخیصی است): وجود دو کشت مثبت مجزا از مایع یا بافت مفصلی با ارگانیسم یکسان، یا وجود سینوس ترشحی با ارتباط به پروتز.
معیارهای فرعی (امتیازدهی): افزایش CRP سرم و ESR، افزایش شمارش گلبول سفید مایع مفصلی و درصد نوتروفیل (PMN%)، تست آلفا-دیفنسین مثبت مایع مفصلی، افزایش تعداد گلبول سفید در بررسی بافت‌شناسی حاد پری‌پروتزی، و کشت مثبت تک ارگانیسم. مجموع امتیاز بالای آستانه مشخص، تشخیص عفونت را تأیید می‌کند.
رویکرد تشخیصی گام‌به‌گام
- آزمایش خون شامل CRP و ESR به‌عنوان غربالگری اولیه
- آسپیراسیون مفصل و ارسال مایع جهت شمارش سلولی، درصد نوتروفیل، کشت میکروبی و در صورت امکان تست آلفا-دیفنسین
- رادیوگرافی جهت بررسی شواهد شل‌شدگی، خطوط رادیولوسنت اطراف پروتز یا واکنش پریوستئال
- در موارد مبهم، اسکن هسته‌ای (Leukocyte Scan) یا نمونه‌برداری بافتی حین جراحی جهت بررسی پاتولوژی حاد
درمان عفونت پروتز لگن: روش دومرحله‌ای (Two-Stage Revision)
روش دومرحله‌ای، استاندارد طلایی درمان عفونت‌های مزمن پروتز لگن، به‌ویژه با ارگانیسم‌های مقاوم یا بیوفیلم‌دار است:
- مرحله اول – برداشتن پروتز و کاشت اسپیسر آنتی‌بیوتیکی: در این مرحله تمام اجزای پروتز آلوده، سیمان استخوانی و بافت نکروزه یا آلوده به‌طور کامل برداشته و دبریدمان وسیع انجام می‌شود. سپس یک اسپیسر موقت ساخته‌شده از سیمان استخوانی آغشته به آنتی‌بیوتیک (معمولاً وانکومایسین و جنتامایسین یا توبرامایسین) در محل کاشته می‌شود تا هم فضای مفصل حفظ شود و هم غلظت بالای موضعی آنتی‌بیوتیک به کنترل عفونت کمک کند
- دوره درمان آنتی‌بیوتیکی سیستمیک: پس از مرحله اول، بیمار بر اساس نتیجه کشت و آنتی‌بیوگرام، معمولاً به مدت ۴ تا ۶ هفته تحت درمان آنتی‌بیوتیک وریدی هدفمند با مشاوره متخصص عفونی قرار می‌گیرد
- پایش کنترل عفونت: پس از اتمام دوره آنتی‌بیوتیک و یک دوره «پنجره دارویی» (Antibiotic Holiday) به مدت معمولاً ۲ تا ۴ هفته، سطح CRP و ESR و در صورت نیاز آسپیراسیون مجدد مفصل جهت اطمینان از کنترل کامل عفونت بررسی می‌شود
- مرحله دوم – کاشت پروتز نهایی (Reimplantation): در صورت تأیید کنترل کامل عفونت، اسپیسر آنتی‌بیوتیکی برداشته شده و پروتز نهایی ریویژن کاشته می‌شود. با توجه به کیفیت پایین‌تر استخوان باقی‌مانده، این پروتزها اغلب از نوع ساقه‌های بلندتر و گاه با کاپ‌های تقویت‌شده (Augment/Cage) هستند و به دلیل ریسک بالاتر ناپایداری، اغلب از پروتز دوگانه حرکتی یا کانسترین استفاده می‌شود
۱۰.۲. دررفتگی پروتز لگن (Dislocation)
دررفتگی یکی از شایع‌ترین عوارض اولیه پس از تعویض مفصل، به‌ویژه در رویکرد خلفی و در حرکات ترکیبی خم‌شدن، ادداکشن و چرخش داخلی ران است. عوامل خطر شامل رویکرد جراحی، ضعف عضلات ابداکتور، عدم رعایت پرهیزهای پس از عمل، جراحی‌های تجدیدنظر و بدشکلی‌های آناتومیک هستند. درمان دررفتگی اول معمولاً ردوکسیون بسته و بریس است؛ در دررفتگی‌های مکرر (بیش از دو تا سه بار)، بررسی علت زمینه‌ای (سوءتراز اجزای پروتز، ضعف نرم‌بافتی) و در صورت لزوم جراحی تجدیدنظر با استفاده از سر فمور بزرگ‌تر، پروتز دوگانه حرکتی یا لاینر کانسترین ضروری است.
۱۰.۳. شل‌شدگی آسپتیک پروتز (Aseptic Loosening)
شل‌شدگی پروتز بدون وجود عفونت، شایع‌ترین علت شکست دیررس آرتروپلاستی لگن است که عمدتاً ناشی از واکنش بدن به ذرات سایشی پلی‌اتیلن (استئولیز) یا عدم جوش‌خوردن اولیه پروتز بدون سیمان به استخوان است. علامت اصلی درد پیشرونده، به‌ویژه درد با شروع حرکت (Start-up Pain) و یافته رادیوگرافی خطوط رادیولوسنت پیشرونده اطراف پروتز است. درمان قطعی جراحی تجدیدنظر (ریویژن) با تعویض اجزای شل‌شده است.
۱۰.۴. شکستگی پری‌پروتزی (Periprosthetic Fracture)
شکستگی اطراف ساقه یا کاپ پروتز که می‌تواند حین جراحی یا در اثر ضربه پس از آن (معمولاً زمین‌خوردگی سالمندان) رخ دهد. طبقه‌بندی Vancouver بر اساس محل شکستگی نسبت به نوک ساقه پروتز و پایداری ساقه، رویکرد درمانی (فیکساسیون با پلاک یا تعویض ساقه به نوع بلندتر) را تعیین می‌کند.
۱۰.۵. سایر عوارض
- ترومبوز وریدهای عمقی (DVT) و آمبولی ریوی؛ پیشگیری با داروهای ضدانعقاد و تحرک زودهنگام پس از عمل
- اختلاف طول اندام تحتانی پس از عمل
- آسیب عصبی (عصب سیاتیک در رویکرد خلفی یا عصب فمورال کوتانئوس جانبی در رویکرد قدامی)
- واکنش‌های آلرژیک یا حساسیت به فلزات در موارد نادر
۱۱. جدول خلاصه بیماری‌های لگن به تفکیک سن، معاینه، تصویربرداری و درمان
جدول زیر به‌عنوان یک مرور کلی و مرجع سریع، مهم‌ترین بیماری‌های لگن معرفی‌شده در این صفحه را به همراه معاینه اختصاصی، تصویربرداری استاندارد و اصل درمانی خلاصه می‌کند.
| بیماری | گروه سنی شایع | معاینه/تست کلیدی | تصویربرداری اصلی | اصل درمان |
|---|---|---|---|---|
| DDH | نوزادی تا ۱۸ ماهگی | اورتولانی، بارلو، گالئازی | سونوگرافی (زیر ۶ ماه) / رادیوگرافی | بریس پاولیک، ردوکسیون بسته/باز |
| سینوویت گذرا | ۳ تا ۸ سال | معیارهای کوچر | سونوگرافی لگن | استراحت، NSAID |
| بیماری پرتس | ۴ تا ۸ سال | محدودیت ابداکسیون/چرخش داخلی | رادیوگرافی AP و فراگ لاترال، MRI | کانتینمنت (بریس/جراحی) |
| اسلیپ (SCFE) | ۱۰ تا ۱۶ سال | علامت درگی، محدودیت چرخش داخلی | رادیوگرافی، خط کلاین | پین‌گذاری این‌سیتو |
| FAI | ۲۰ تا ۴۰ سال | تست FADIR | رادیوگرافی، MRI آرتروگرافی | فیزیوتراپی، آرتروسکوپی |
| نکروز آواسکولار (AVN) | ۳۰ تا ۵۰ سال | محدودیت چرخش داخلی | MRI (Double Line Sign) | کور دکامپرشن تا تعویض مفصل |
| آرتروز لگن | میانسالی به بالا | تست ترندلنبرگ | رادیوگرافی (کلگرن-لارنس) | غیرجراحی تا تعویض مفصل |
| شکستگی گردن فمور | سالمندی | کوتاهی و چرخش خارجی اندام | رادیوگرافی، MRI در موارد مخفی | فیکساسیون یا آرتروپلاستی (گاردن) |
| شکستگی اینترتروکانتریک | سالمندی | ناپایداری شدید لگن | رادیوگرافی لگن | میخ داخل مدولاری یا DHS |
| عفونت پروتز (PJI) | پس از تعویض مفصل | معیارهای ICM/MSIS | آسپیراسیون مفصل، CRP/ESR | ریویژن دومرحله‌ای |
۱۲. سوالات متداول درباره بیماری‌های لگن
۱۳. ویزیت و مشاوره تخصصی بیماری‌های لگن با دکتر توابی
کلینیک تخصصی خانه زانو زیر نظر دکتر توابی، جراح فوق‌تخصص تعویض مفصل زانو و لگن (مجوز نظام پزشکی ۱۱۹۷۱۰) واقع در سعادت‌آباد تهران، با بهره‌گیری از جدیدترین روش‌های تشخیصی و جراحی، خدمات کاملی از تشخیص بیماری‌های دوران کودکی لگن تا تعویض مفصل لگن در سالمندان و مدیریت عوارض پیچیده جراحی ارائه می‌دهد. در صورت وجود هرگونه علامت مشکوک لگن، از لنگش کودک تا درد مزمن مفصل در سنین بالا، جهت تشخیص دقیق و انتخاب بهترین مسیر درمانی با کلینیک خانه زانو تماس بگیرید.
مطالعه بیشتر: آناتومی، بیماری‌ها و درمان مفصل لگن · نکروز سر فمور (AVN) · مراقبت‌های پس از جراحی تعویض مفصل · سوالات متداول تعویض مفصل زانو و لگن